Serce człowieka powszechnie uważa się za siedzibę uczuć, a nawet wszystkich zdolności duchowych. W przeciwieństwie do tego, co zewnętrzne, serce symbolizuje wewnętrzną stronę człowieka. Takie przekonanie mieli już Egipcjanie, którzy mumii oddawali serce, wierząc, że w ten sposób zapewniają życie po śmierci. Podobne przekonanie pielęgnowali również starożytni Grecy i Rzymianie.
Pismo Święte przeniknięte jest symboliką serca, zwłaszcza psalmy. Serce w Biblii oznacza człowieka wewnętrznego. Prorok Samuel słyszy pouczenie przed wyborem Dawida na króla: „Człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu. Bóg natomiast na serce człowieka” (por. 1 Sm 16, 7), Chrystus to potwierdza: „Bóg zna wasze serca” (Łk 16, 15). W sercu bowiem znajduje się źródło i siedziba życia moralnego i religijnego. Św. Paweł zwraca uwagę na głębię serca ludzkiego zdolnego do wielkiej miłości; serca odkupionego i przemienionego przez Chrystusa, w którym spotykają się umiejętność słuchania i łaska, „ponieważ miłość Boża rozlana jest w sercach naszych przez Ducha Świętego, który został nam dany” (Rz 5,5). „Dobry człowiek – poucza Pan Jezus – z dobrego skarbca swego serca wydobywa dobro [...]. Bo z obfitości serca mówią jego usta” (Łk 6, 45). W mowie pożegnalnej z Apostołami Jezus wlewa w nich otuchę: „Niech się nie trwoży serce wasze, ani się lęka” (J 14, 27). Biblijna symbolika serca ma swe ukoronowanie w realnym przebiciu włócznią żołnierza Serca Pana Jezusa na Krzyżu. Spełniły się przepowiednie, że serce Mesjasza dozna największego poniżenia i śmierci (Ps 22, 15; 69, 21). Prorocy przepowiadali również, że po kaźni dozna radości (Ps 16, 9). Ojcowie Kościoła pielęgnowali przekonanie, że z otwartego boku Zbawiciela narodził się Kościół. „Serce Jezusa, bardziej niż wszystkie pozostałe członki Jego ciała jest naturalnym znakiem i symbolem Jego nieskończonej miłości do rodzaju ludzkiego” – pisał w encyklice „O kulcie Najświętszego Serca Jezusa” papież Pius XII.
Gdy rozwijało się nabożeństwo do Męki Pańskiej, rozważano też mękę z powodu największych pięciu ran Zbawiciela (od XV wieku). Przed takim wizerunkiem Chrystusa modliła się św. Maria Małgorzata Alacoque (ok. 1674 r.). Jej objawienia przyczyniły się do rozpowszechnienia wizerunku Pana Jezusa z przebitym sercem. Na obrazach pokazujących miłość Chrystusa do człowieka jaśniejące Serce Zbawiciela otoczone jest cierniową koroną. Podobnie malowany jest obraz Serca Niepokalanej Matki Zbawiciela, ponieważ współcierpiała ze swoim Synem. Przeżywała z Nim wszystkie cierpienia. „Maryja zachowywała wszystkie te sprawy i rozważała je w swoim sercu” (Łk 2, 19), zgodnie z przepowiednią Symeona „A Twoją duszę miecz przeniknie” (Łk 2, 35). Niepokalane Serce Maryi w ikonografii otoczone jest wieńcem róż.