Efraim to hebrajskie imię nadane przez Józefa drugiemu synowi, zrodzonemu z Asenat. Księga Rodzaju podaje tu ludowe wytłumaczenie znaczenia słowa „Efraim”, wkładając w usta ojca następującą wypowiedź: „Uczynił mnie Bóg płodnym w kraju mojej niedoli”. Jest ono bliskie etymologii tego słowa, która uznaje zwrot „żyzne miejsce” za jego najbardziej prawdopodobne znaczenie.
Efraim, wraz ze swym bratem, został pobłogosławiony przez Jakuba. Nie byłoby to dziwne, gdyby nie to, że patriarcha położył na jego głowie prawą dłoń. Tym samym nie tylko uznał go za swego syna, ale przyznał mu – mimo interwencji Józefa – przywilej starszeństwa przed pierworodnym Manassesem. Ten akt stanowił zapowiedź i uzasadnienie przewagi szczepu wywodzącego się z Efraima nad szczepem pochodzącym od Manassesa.
Pomóż w rozwoju naszego portalu
Reklama
Z czasem termin „Efraim” stał się określeniem jednostki administracyjnej wchodzącej w skład królestwa biblijnego Izraela. Księga Jozuego, mówiąc o podziale zdobytej ziemi, wspomina początkowo o terytoriach Józefa, ale potem przypisuje je Efraimowi i Manassesowi. Do Manassesa należało Sychem wraz z otaczającą je żyzną doliną, a Efraim posiadł ziemie żyźniejsze i lepiej chronione. Ten podział wydaje się odzwierciedlać sytuację z okresu panowania Dawida. W czasach Salomona Sychem i otaczające je wzniesienia przyłączono do obszaru Efraima. Tym samym ziemia Efraima to teren położony w centralnej części kraju.
Po podziale monarchii termin „Efraim” stał się synonimem Królestwa Północnego. To królestwo sprzymierzyło się z Damaszkiem przeciw Judzie, wywołując bratobójczą wojnę zwaną syro-efraimską. W nauczaniu Ozeasza Efraim stał się symbolem niewierności przymierzu zawartemu z Bogiem. W okresie niewoli babilońskiej natomiast Ezechiel zapowiadał połączenie Efraima i Judy w czasach mesjańskich.
Z ziemią Efraima związane były ważne miejsca i osoby. Tu znajdowały się sanktuaria Betel, Szilo i Sychem. Z tego pokolenia wywodzili się Jozue, Samuel i Jeroboam, który domagał się prymatu władzy Boga nad władzą króla (choć później sam Jeroboam sprzeniewierzył się Bogu). Z tym obszarem byli związani również sędziowie – wyzwoliciele: Tola, Abdon i Debora.
Słowo „Efraim” stanowi też nazwę miasta położonego w pobliżu Betel, na terytorium ziem efraimskich. Tam Absalom zabił swego przyrodniego brata Amona, mszcząc się za zhańbienie przez niego Tamar. Słowem „Efraim” określano również las położony na terenie Zajordania, w okolicy Machanaim, gdzie zginął Absalom. Obie nazwy łączyły się z żyznością ziem w okolicy owego miasta oraz na obszarze lasu. W określeniu „las efraimski” niektórzy widzą sugestię, że pewne obszary Zajordania, które należały wcześniej do okręgu Manassesa, mogły zostać przejęte przez Efraimitów.
W Nowym Testamencie słowo „Efraim” pojawia się tylko raz. To wspomnienie w Ewangelii według św. Jana (por. 11, 54) o pobycie Jezusa w mieście Efraim. Czy jest to miasto tożsame ze wspominanym w Starym Testamencie? Tego nie wiemy.
