Łukasz Krzysztofka: Wierni w naszych kościołach często niezbyt chętnie włączają się śpiew w czasie liturgii. W jaki sposób można ich bardziej zaangażować?

Ks. Piotr Markisz: Są różne sposoby – bardziej dalekosiężne i bardziej bezpośrednie. Dalekosiężne to takie, żeby w ogóle troszczyć się o kulturę muzyczną, zwłaszcza dotykamy tutaj naszej edukacji muzycznej, która jest na różnym poziomie. W Akademii Katolickiej staramy się właśnie inwestować w ten obszar, w dobrych nauczycieli od muzyki, prowadząc tego rodzaju studia. Ale w ogóle jest to kwestia kształcenia muzycznego i kultury muzycznej dzieci i młodzieży, a także dorosłych. U nas niekiedy jest to związane z jakimś dziwnym zawstydzeniem, jakby to było coś nienaturalnego. Natomiast bezpośrednie sposoby to kwestia dobrej animacji, zwłaszcza przedliturgicznej, czyli zapraszania do przećwiczenia pieśni, wspólnego przygotowania, zapoznania się z nimi, zachęcenia.

Jest wiele parafii, gdzie cała liturgia jest opracowywana bardzo szczegółowo od strony muzycznej. Ale czy to przynosi zamierzone efekty?

Oczywiście, to pomaga. Choć śpiewanie to jest rzecz, do której nie można człowieka zmusić, można tylko zachęcać. Jeżeli ktoś nie będzie chciał śpiewać, to nie zaśpiewa, ale warto to robić. Przynosi to rzeczywiście bardzo dobre rezultaty, jeżeli ktoś się przełamie, zachęci, pokaże coś z siebie i da to innym. To daje pełną satysfakcję, szczęście, radość i poczucie wspólnoty.

Zdarza się nieraz, że organiści mają kilka swoich ulubionych pieśni, które permanentnie włączają w liturgię. Dlaczego często słyszymy te same melodie w kościołach?

To jest nieraz problem pewnej rutyny i pójścia po linii najmniejszego oporu. Są pieśni, które zakładamy, że wszyscy znają, jakoś tam mniej więcej pasują i wtedy się śpiewa. Ale jest to błąd. Dokumenty Kościoła wyraźnie też mówią o tym, żeby ze skarbca pieśni kościelnych korzystać jak najbardziej obficie. To się łączy też z edukacją, z uczeniem ludzi pieśni, przypominaniem, nie obracaniem się wokół jakichś kilku bardziej znanych, ale rozszerzaniem repertuaru. To pewien wysiłek, konkretna praca, którą animator muzyczny liturgii powinien zrobić i tym się zająć. Organiści tak robią. Prowadzą często chóry, zespoły, śpiewają różne pieśni w formie jeszcze bardziej artystycznej i rzeczywiście zajmują się animacją liturgii.

Czy muzyka sakralna może nas zbliżać do Bożego piękna i Bożej harmonii?

Jak najbardziej. Jestem całym sercem za tym, co często powtarzał Benedykt XVI, że rzeczywiście muzyka ma Boską proweniencję i ta najczystsza, najpiękniejsza ma swoje źródło w Bogu, w otwarciu serca kompozytora na Boga. To też oczywiście dotyczy odbiorców i działa zawsze w dwie strony. Muzyka sakralna po to właśnie jest. Często powtarzam studentom uprawiającym muzykę, że są wielkimi szczęściarzami, ponieważ obcują z czystym pięknem. W innych dziedzinach sztuki nie zawsze wszystko jest piękne, a w muzyce, zwłaszcza tej wyższych lotów, naprawdę mamy do czynienia z czystym pięknem.

Dzisiaj powstaje stosunkowo mało nowych pieśni, które można wykonywać w czasie liturgii, czy raczej mamy do czynienia z problemem z ich popularyzacją?

Nowe pieśni powstają. Tworzonych jest bardzo dużo utworów, ale jest kwestia pewnej dystrybucji, upowszechniania, wprowadzania do użytku – i z tym jest problem. Natomiast są diecezje, które regularnie na swoich stronach publikują nowe pieśni kościelne, nowe propozycje, które są zatwierdzane przez specjalne komisje. W archidiecezji warszawskiej jest m.in. ks. prał. Wiesław Kądziela, który pisze pieśni, teksty, zmarł już niestety bp Józef Zawitkowski, który w duecie z nim wiele tekstów do pieśni pisał. Ale są też inne bardzo piękne pieśni z tekstami pochodzącymi z Krzeszowa i z innych miejsc, nowe, jeszcze mało znane. Komponowanie to oczywiście pewien proces, wszystko musi mieć odpowiednią jakość, potrzebuje pewnego kunsztu, przetrawienia. Chodzi o to, żeby te pieśni się przebiły do parafii i żeby byli ci, którzy chcą się uczyć rzeczy nowych.

Może trzeba postawić bardziej na tworzenie „przebojów”, swoistych muzycznych perełek?

Z pewnością tak, choć nie wszystkie pieśni będą perełkami. Niektóre będą po prostu wykonane w duchu dobrego rzemiosła, ale nie będą super popularne. To jest też piękny fenomen, że niektóre rzeczy ludzie chcą śpiewać, inne nieco mniej. Nie wszystko będzie genialne, nie wszystko się przyjmie, ale to nie zmienia faktu, że trzeba próbować, trzeba ten wysiłek podejmować i twórczo podchodzić do tej rzeczywistości.

Jakiej muzyki chce dzisiaj słuchać w kościele wierny?

Wydaje mi się, że ludzie tak naprawdę szukają tego, co jest istotą Kościoła i spotkania z Bogiem w zgromadzeniu liturgicznym. Czyli po prostu doświadczenia żywego Boga. Sądzę, że naprawdę jest mnóstwo pieśni, czy śpiewów, które to umożliwiają, są absolutnie natchnione, porywają serce, ducha i głęboko nas przeobrażają, nawet nie do końca świadomie. Wszystko, co jest wysokiej jakości, co jest też śpiewane z odpowiednim nastawieniem – bo istotne jest, żeby animatorzy liturgii sami się tym modlili – rzeczywiście jest czymś, co ludzi pociąga. Wszyscy tak naprawdę szukamy spotkania z transcendencją, z Absolutem – z Bogiem.

Zdaniem Księdza, co wymaga największego przepracowania w kwestii muzycznego zaangażowania wiernych w liturgii w archidiecezji warszawskiej?

Trudno wskazać jedną konkretną rzecz, ale wydaje mi się, że generalnie jest tak, iż potrzeba naprawdę najwyższej jakości muzyków, artystów, którzy będą służyć liturgii. Nie zawsze paradoksalnie nawet na terenie naszej diecezji parafie jest stać na to, żeby to był dobry muzyk kościelny, który będzie animował liturgię, Niestety poziom wtedy pikuje, opada. Druga rzecz to kwestia zajęcia się muzykami kościelnymi. To oczywiście ma miejsce, natomiast to jest jak z naszym nawróceniem – zawsze jest jeszcze coś do zrobienia, można więcej, bardziej, jeszcze lepiej tę bardzo subtelną, delikatną posługę w Kościele wykonywać również od strony duchowej i formacyjnej. Trzecia rzecz to właśnie zachęcać, zapraszać. Jesteśmy wielkim miastem, parafie są duże, często anonimowe. Warto zapraszać do udziału, do współtworzenia piękna, poczucia się rzeczywiście też współautorem, współpodmiotem liturgii, również w duchu synodalnym.

Akademia Katolicka organizuje comiesięczne koncerty muzyki organowej na Bielanach. Kiedy i gdzie dokładnie się odbywają?

Zawsze w drugą niedziela miesiąca w auli im. bł. ks. Jerzego Popiełuszki przy ul. Dewajtis 3, początek o godz. 16.00. Wszystkich do udziału w tej muzycznej uczcie serdecznie zapraszam.